Vekas viktigaste: Internasjonal KI-kontroll og ny Grønland-avtale

EU seier nei til oljeutvinning i Arktis

EU stadfesta denne veka at dei framleis ikkje vil vinne ut gass eller olje i Arktis. Dette er ein del av Arktis-strategien deira som kjem til å bli lagd fram 20 oktober.

Unionen har sagt nei til meir utvinning sidan 2021, men Noreg har prøvd å få dei til å snu. Regjeringa ønsker å utvinne meir olje og gass i Barentshavet. Mykje av dette området ligg i Arktis.

– Noreg bestemmer over norske ressursar, ikkje EU, seier energiminister Terje Aasland, ifølgje NRK.

Ministeren har tidlegare signalisert at Noreg vil halde fram med å leite etter og utvinne gass og olje i norske område, uavhengig av EU sin politikk.

Arktis har mykje sårbar natur som fleire er bekymra for dersom ein vinn ut olje og gass. Samstundes har behovet for drivstoff auka for EU etter Russland gjekk inn i Ukraina, og Hormuzsundet vart stengt.

Noreg tek initiativ til internasjonal KI-kontroll

Noreg og Finland står bak eit initiativ som skal sikre internasjonal kontroll over kunstig intelligens, ifølgje NTB. Landa har lansert eit opprop måndag i samband med høgnivåveka, som er opninga av FN.

Oppropet seier at selskapa bak kunstig intelligens må ha eit ansvar for det dei produserer, og ha rutinar for kontroll og varsling dersom utviklinga bekymrar dei. Det seier også at det bør vere eit internasjonalt samarbeid med felles standardar for KI, der land rapporterer om utviklinga av KI.

Den siste tida har det vore fleire hendingar knytt til tryggleik og KI som har fått medieoppslag. Open AI har rapportert om uventa framferd frå programma sine, og ein av agentane deira skal ha hacka eit helsesystem i Australia.

Statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) og Finlands president Alexander Stubb kjem til å bruke høgnivåveka til å rekruttere støtte til oppropet blant statsleiarar som samlar seg i New York.

USA har underteikna Grønland-avtale

Tysdag underteikna USA, Danmark og Grønland ein avtale. Avtalen vidarefører mykje av forsvarsavtalen frå 1951, der USA får fri tilgang og ferdsel for amerikanske skip, fly og køyretøy på Grønland, ifølgje ABC nyheter.

No vil USA også få undersjøisk tilgang, dei kan opprette nye forsvarsområde på den arktiske øya, og dei får bygge to nye militære basar, i tillegg til dei to som allereie er i drift der. Avtalen stadfestar også kva ansvar partane har til Nato.

Dersom Grønland ønsker å bli uavhengige frå Danmark i framtida, vil dei framleis vere plikta til å oppfylle vilkåra i avtalen med USA, ifølgje NTB. Det må vere felles semje dersom dei vil seie opp avtalen.

Denne avtalen er viktig fordi det var stor uro knytt til måten den amerikanske presidenten har omtalt Grønland, med forslag om å kjøpe området for å sikre tryggingspolitikken til USA. Tidlegare i år gjekk fleire europeiske statsleiarar ut og stadfesta suvereniteten til Grønland.

Kampar nord i Etiopia

Det har brote ut kampar nord i Etiopia, i Tigray-området, ifølgje nyheitsbyrået AP. I 2022 vart det signert ein fredsavtale mellom styresmaktene i landet og grupper som ønskte sjølvstende for Tigray-regionen.

Tigray People’s Liberation Front, TLP, er ein av hovudpartane i regionen som ønsker sjølvstende, og ifølgje nyheitsbyrået har dei no samla støtte frå fleire forskjellige grupper. Dei annonserte førre helg at dei vil kaste den etiopiske statsministeren Abiy Ahmed og styringspartiet Prosperity Party.

I kampane mellom 2020 og 2022 blir det estimert at rundt 500 000 menneske døydde, inkludert dei påverka av hungersnaud og flaum medan hjelpearbeidarar ikkje fekk gått inn i regionen.

Ifølgje BBC skuldar partane no på kvarandre for å starte kampane. Styresmaktene i Etiopia seier dei har mista kontroll over ein flyplass i Tigray, medan styresmaktene i Tigray seier kampane i regionen er ein respons på fleire droneåtak i regionen.