«Korleis skal ein få erfaring, når sjølv inngangsjobbane krev det?»
Når så mange møter den same stengde døra, er det ikkje enkeltpersonar det er noko gale med. Det er strukturen rundt inngangen til arbeidslivet, skriv August Østby.
Dette er eit meiningsinnlegg og gjev uttrykk for skribenten sine eigne meiningar.
Arbeidsløysa blant unge i Noreg er på det høgaste nivået på over 20 år. Ifølgje den siste arbeidskraftundersøkinga frå Statistisk sentralbyrå (SSB) er 15 prosent av alle mellom 15 og 24 år utan jobb eller skuleplass.
Dette er det høgaste nivået sidan målingane starta, med unntak av nokre månader under pandemien.
Dette skjer samtidig som unge gjer det samfunnet ventar av dei. Dei søkjer jobbar, dei stiller på intervju og dei ber om tilbakemelding. Likevel får mange det same svaret, også i jobbar som tradisjonelt har vore inngangen til arbeidslivet: «Du manglar erfaring».
Det er eit paradoks. For korleis skal ein få erfaring, når sjølv inngangsjobbane krev det?
Innsats er ikkje problemet
På UngInfo, der unge mellom 13 og 27 år får gratis rettleiing, handlar fleirtalet av førespurnadene no om jobb. Mange har søkt titals stillingar. Dei har justert CV-ar, utvida søkjeområde og tilbode seg å jobba kveld, helg og feriar. Likevel står dei fast.
Når så mange møter den same stengde døra, er det ikkje enkeltpersonar det er noko gale med.
Det er strukturen rundt inngangen til arbeidslivet.
Fleire står utanfor enn tala viser
Andelen arbeidsledige åleine fangar ikkje heile biletet. Rundt 66 000 unge blir rekna som arbeidsledige i statistikken. I tillegg kjem titusenvis som jobbar deltid, men ønskjer fleire timar. Dessutan er det unge som vil jobba, men ikkje tel i statistikken fordi dei ikkje oppfyller krava til å bli rekna som arbeidssøkjarar.
Til saman utgjer dette eit stort, uforløyst arbeidspotensial. Ikkje fordi alle skal vera i full jobb i morgon, men fordi så mange står klare, utan å sleppa til.
Dette er ikkje enkeltlagnader. Det er eit mønster.
Når Oslo strammar til, vert det stramare overalt
Nyleg melde NAV om kraftig vekst i arbeidsløysa i Oslo, særleg blant unge. Dette er eit tydeleg signal.
Oslo er vanlegvis staden der unge enklast får jobb. Her er det flest arbeidsgivarar, størst breidde av yrke og lågast terskel. Når arbeidsløysa aukar her, betyr det at konkurransen om inngangsjobbane blir hardare over heile landet.
For unge i distrikta, der alternativa allereie er færre, blir konsekvensane endå større.
Ein trongare inngang til arbeidslivet
Vi er i ferd med å byggja eit arbeidsliv der terskelen inn blir litt heva kvart år. Oppgåver blir automatiserte, krava til formell kompetanse aukar, og digitale forventningar blir tekne for gitt.
Resultatet er ikkje at unge sluttar å prøva, men at døra inn blir smalare og moglegheitene færre. Unge er ikkje problemet i denne utviklinga. Det er dei som møter konsekvensane først.
Dette handlar ikkje om latskap eller manglande vilje. Det handlar om eit system som har vorte vanskelegare å komma inn i. Ikkje om skuld hos dei unge som står utanfor, men om konsekvensane av strukturar dei ikkje sjølv har vore med på å forma.
Prisen for å venta
Jo lenger unge står utan arbeidserfaring, dess vanskelegare blir det å komma inn seinare. Me risikerer å mista meir enn arbeidskraft. Me risikerer å mista tilliten til at innsats faktisk lønner seg.
Me unge har lært at innsats skal lønne seg. At det finst ein samanheng mellom å prøva og å få til. Når døra inn i arbeidslivet blir låst, blir den forteljinga undergraven.
Unge vil jobba. Då må samfunnet sørgja for at det framleis finst ein veg inn.
