Utval seier nei til kjernekraft i Noreg no: For dyrt og tek for lang tid
Det er for dyrt, Noreg manglar kompetanse, og prosessen tek for lang tid. Det er grunngjevinga for Kjernekraftutvalets samrøystes nei til kjernekraft.
Det regjeringsoppnemnde utvalet, som har bestått av ekspertar innan fysikk, teknologi, økonomi, juss, etikk og samfunnsfag, leverer onsdag rapporten sin til energiminister Terje Aasland (Ap).
Etter halvtanna års arbeid har utvalet landa på desse to hovudtilrådingar:
- Noreg bør ikkje starta ein full kjernekraftprosess no
- Men me bør byggja opp kompetanse som gjer det enklare å ta ei slik avgjerd i framtida.
Omfattande støtte
Ei sentral grunngjeving er økonomi. Berekningane frå utvalet viser at kjernekraft, sjølv med dei mest optimistiske føresetnadene, treng kraftprisar på minst 113 øre per kilowattime for å dekkja kostnadene. Den anslåtte langsiktige kraftprisen i Noreg er 50–80 øre.
– Dersom det skal etablerast kjernekraft i Noreg, må private investorar finna det lønnsamt å investera i kjernekraft. Då må investeringskostnadene bli 70–80 prosent lågare, står det i rapporten.
Utvalet peikar på at dette stemmer godt med situasjonen i Sverige og Finland, der store energiselskap som Vattenfall og Fortum seier dei ikkje kan byggja ny kjernekraft utan omfattande statleg støtte.
– Utvalet ser likevel ikkje at det ligg gode samfunnsøkonomiske grunngivingar føre for at staten skal støtta etablering av kjernekraft i Noreg.
Tidlegast 2040-åra
Ein tidkrevjande prosess taler òg imot kjernekraft. Sjølv om Noreg bestemde seg i dag, meiner utvalet at produksjon ikkje er realistisk før tidlegast på midten av 2040-talet. Først må lovverk, styresmaktsapparat og fagmiljø utviklast.
– Uansett kjem ikkje kjernekraftproduksjon tidsnok til å bidra til at 2050-målet med Paris-avtalen blir nådd, og me må byggja ut noko anna i mellomtida. Og me har andre alternativ. Det inkluderer oppgradering av vasskraftverk og utbygging av vind- og solkraft, konkluderer utvalet.
Utvalet åtvarar òg mot at utsikter til framtidig kjernekraft kan hemma utbygging av alternativa.
– Dersom det er utsikter til at det kjem kjernekraft i Noreg om 20 år, blir det mindre lønnsamt å byggja ut andre typar kraftverk. Med kjernekraft risikerer me altså at me får mindre kraft og mindre omstilling dei neste tiåra.
100.000 år
Mykje av den norske debatten har dreidd seg om små modulære reaktorar (SMR-er). Utvalet er skeptiske til desse som ei snarleg løysing: ingen fabrikkar er etablerte, ingen modellar er standardiserte, og det er veldig usikkert kor billige dei vil bli.
Utvalet trekkjer òg fram handteringa av brukt brensel som ei stor utfordring. Brukt brensel gir skadeleg stråling i tusenvis av år, og det er internasjonal semje om at det må deponerast på rundt 500 meters djup i stabilt fjell i 100.000 år.
Finland er det einaste landet i verda som har ferdigstilt eit slikt deponi.
– Ulykker kan ha store konsekvensar og gjer det nødvendig med svært strenge tryggingskrav som gjeld spesielt for kjernekraft. Det er ei utfordring at me ikkje veit kva sannsynet er, og at det er vanskeleg å bedømma kva konsekvensar ei ulykke kan få.
– Kunnskap, ikkje kraftverk
Kjernekraft er likevel ikkje berre negativt. Utvalet viser mellom anna til at ein kan produsera mykje og stabil utsleppsfri kraft på eit lite areal over ein lang periode. At ein heller ikkje er avhengig av sol og vind, trekkjer opp.
I rapporten er utvalet klar på at kompetansebygging innan kjernekraft er viktig.
Det inneber å styrkja fagmiljø ved universitet, delta meir aktivt i internasjonalt samarbeid, halda seg oppdatert på teknologiutviklinga og vurdera samarbeid med Sverige og Finland.
– Difor meiner me det smartaste me kan gjera i dag, er å byggja kunnskap, ikkje kraftverk, skriv utvalet.
